Mεσόγειος… Tι όμορφη θάλασσα!

Tαξίδευε σ’ άκρες ιωνικές, σ’ άδεια κοχύλια θεάτρων
όπου μονάχα η σαύρα σέρνεται στη στεγνή πέτρα,
κι εγώ τον ρώτησα: «Κάποτε θα ξαναγεμίσουν;»
Και μ’ αποκρίθηκε: «Μπορεί, την ώρα του θανάτου»

Γιώργος Σεφέρης, ΜΝΗΜΗ Β΄


Γράφει ο Δημήτρης Βλαχοπάνος

Συγγραφέας-Φιλόλογος

Μεσόγειος 2

Ψηφιοποίηση: Αντώνης Ευθυμίου, Copyrights Foto: Victoria Mali

H Ελλάδα γι’ αυτούς που την αγαπούν και την πονούν αληθινά είναι πρωτίστως ένας τόπος ποιητικός. Είναι μια νύμφη στη μέση της Μεσογείου. Μια χώρα πλημμυρισμένη στο φως και στο αλάτι. Μια καρδιά που χτυπά στις αμμουδιές της, κι ο χτύπος της διαπερνά την ανθρωπότητα ολόκληρη. «Και το όνομα Ελλάδα δεν είναι λέξη, αλλά λόγος· όλες οι λέξεις που ονομάζουν το φως», όπως γράφει ο Νικηφόρος Βρεττάκος.

Θα ‘λεγε με απόλυτη βεβαιότητα ο στοχαστής πως για την όμορφη χώρα μας σημασία δεν έχει η γεωπολιτική της, η στρατηγική της και όποια άλλη παρόμοιας φιλοσοφίας θέση· σημασία έχει η πνευματική της και πολιτισμική της θέση όχι μόνο στο κέντρο της ελάσσονος περιοχής της νοτιοανατολικής Ευρώπης, στο τρίγωνο μεταξύ Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής, μα στο κέντρο του παγκόσμιου χάρτη της φιλοσοφίας που έχει ως κέντρο τον άνθρωπο και ερμηνεύει τα φαινόμενα της ζωής με τον ορθό λόγο.

Περάσαμε, ωστόσο, προ πολλού στη ζοφερή εποχή των ζωτικών χώρων, των στρατιωτικών εξοπλισμών και των πολεμικών επιχειρήσεων παντός τύπου. Κι ο τόπος, απογυμνωμένος από τον ανθρωπισμό και τις αξίες του, μετατρέπεται απ’ τους ενδιαφερόμενους στρατοκράτες και εμπόρους των όπλων σ’ ένα ψυχρό παρατηρητήριο, όπου στήνουν επιμελώς τα μηχανήματά τους για να κατοπτεύουν τις κινήσεις και τις προθέσεις των δήθεν αντιπάλων τους. Με τους οποίους, εντούτοις, συντονίζονται αρμονικά και συναπαρτίζουν το σύστημα της παγκόσμιας τάξης, που υπηρετεί χωρίς παρεκκλίσεις τα συμφέροντα του διεθνούς κεφαλαίου.

Μέσα σ’ αυτή την ιδιόμορφη πραγματικότητα η Ελλάδα είναι ένα μήλο κομμένο στα δυο. Είναι δική μας: είναι ο τόπος μας, η πατρίδα μας. Είναι δική μας η ιστορία της, με τις πίσω της, ωστόσο, σελίδες. Η γλυκύτητα της πνευματικής της παράδοσης, η λαμπρότητα του μακραίωνου πολιτισμού της και η δροσερή αύρα της μυθολογίας της. Μα είναι δική μας, ταυτόχρονα, και η δήθεν φτώχεια της. Και η οικονομική της εξάρτηση. Και είναι, παράλληλα, και δική τους. Είναι δικά τους τα σημεία ελέγχου, είναι δικά τους τα κρίσιμα περάσματα, τα πέλαγα και οι αιθέρες της. Κι είναι δικός τους ο πλούτος της. Τα κοιτάσματα και ο χρυσός κάθε χρώματος και κάθε είδους.

Μεσόγειος 3

Κι έτσι το οποιοδήποτε προνόμιο της γεωπολιτικής θέσης δεν ανήκει στο λαό που την κατοικεί και τη διδάσκεται, ανήκει σε μια ολιγαρχία που την υπολογίζει και τη μεταχειρίζεται ως αποικία και οικόπεδό της. Το προνόμιο μεταφράζεται απ’ τη μια ως η καταλυτική και ευεργετική διείσδυση του ελληνικού πνεύματος σε κάθε γωνιά της Μεσόγειας θάλασσας. Ως μια ευτυχής σύνθεση πράξεων εξόδου του ελληνισμού από το μητροπολιτικό χώρο και δημιουργίας, μέσα από μια διαχρονική επίπονη διαδικασία, ενός παγκόσμιου και πανανθρώπινου πολιτισμού, που αποτέλεσε τη βάση για τον αγώνα απολύτρωσης του ανθρώπου από κάθε εξωτερικό και εσωτερικό καταναγκασμό.

Αλλά μεταφράζεται από την άλλη και ως ένα πεδίο ανταγωνισμών μεταξύ των μεγάλων δυνάμεων, σκοπός των οποίων είναι η μετατροπή της Ελλάδας σε μια βάση άμεσων και αποτελεσματικών εξορμήσεων προς όλες τις κατευθύνσεις, ιδίως όμως προς τα εκεί όπου διαπιστώνονται και σημειώνονται τα μεγάλα αποθέματα του υποθαλάσσιου και υπόγειου πλούτου. Για να μπορούν, ωστόσο, να εκτελούν χωρίς ενοχλήσεις το ρόλο τους, διαμορφώνουν στον ευρύτερο χώρο ένα καθεστώς αστάθειας και αβεβαιότητας, σπέρνοντας το πνεύμα της καχυποψίας και της εχθρότητας μεταξύ των λαών και ακολουθώντας το πανάρχαιο δόγμα του «διαίρει και βασίλευε».

Σε όλη τη μεταπολεμική και μετεμφυλιακή περίοδο οι Έλληνες έπρεπε να πειστούν πως η «φτωχή» τους χώρα δεν ήταν παρά «οικόπεδο και αποικία». Και να βιώσουν την απατηλή πρόταση πως ο τόπος τους δεν τους ανήκε. Τα περί γεωπολιτικής και στρατηγικής θέσης κατάντησαν ένα όμορφο παραμύθι, που μας αποκοιμίζει ακόμη καλά, καλλιεργώντας σε πολλούς την ψευδαίσθηση πως ίσως κάποτε αναστηθεί η Ελλάδα, όταν η γεωγραφική της θέση θα επαρκεί για να της εξασφαλίζει τους θησαυρούς του Μίδα και να κάνει τους πολίτες της να κολυμπούν στο χρυσάφι!

Αλλά το ερώτημα εξακολουθεί να πλανάται αδήριτο: υπάρχει Ελλάδα στον κόσμο της Μεσογείου; υπάρχουν ίχνη, έστω, ακόμη του ελληνικού πνεύματος στις ακτές της Ιωνίας, της Βαλκανικής, της Κάτω Ιταλίας, της Γαλλίας και της Ισπανίας, της Αφρικής, της Εγγύς και της Μέσης Ανατολής; Υπάρχει η ελπίδα να ξαναδούμε τη Μεσόγειο ως μια θάλασσα της ειρήνης και της αρμονικής συνύπαρξης των λαών, ως ένα υπομονετικό χωνευτήρι των διαφορετικών πολιτιστικών στοιχείων που κουβαλούν από αιώνες τα έθνη και οι λαοί που κατοικούν στα πέριξ της;

Φοβάμαι πως όσο ανακυκλώνεται η θεωρία περί γεωπολιτικής θέσης, τέτοια ελπίδα δεν μπορεί να υπάρξει. Και ο ελληνισμός με τις αξίες του θα υποχωρεί, αφήνοντας να παίρνει τη θέση του η στρατιωτική διείσδυση και ο πόλεμος του μαύρου χρυσού.

Μεσόγειος 4

 

Text: All rights reserved. Deutsch-Griechisches Magazin Drachme Nr. 29, S. 14

https://www.yumpu.com/xx/document/view/55689262/drachme29-web/